Kiedy lato powoli oddaje ogród jesieni, na działkach pojawia się kolor, którego nie da się pomylić z żadnym innym. Fiolet, róż, biel, purpura i srebrzysta zieleń wrzosów sprawiają, że nawet chłodniejszy, pochmurny dzień nabiera wyjątkowego charakteru. Wrzosy są jak jesienny podpis natury – niewielkie, niepozorne krzewinki, które potrafią stworzyć na działce niezwykły zakątek. Nie bez powodu od wrzosów swoją nazwę wzięła polska nazwa września. To właśnie wtedy rozpoczyna się ich prawdziwy spektakl. Ale warto pamiętać, że jesień nie jest dla wrzosów końcem sezonu. To czas, kiedy trzeba o nie odpowiednio zadbać, aby dobrze przygotowały się do zimy i w kolejnym roku znów zachwycały.

Wrzos pospolity (Calluna vulgaris) należy do roślin, które świetnie pasują do działkowego ogrodu. Nie potrzebuje wiele miejsca, a posadzony w większej grupie potrafi stworzyć efektowną, kolorową rabatę. Co więcej, współczesne odmiany wrzosów mogą różnić się nie tylko kolorem kwiatów.
Mamy wrzosy o kwiatach białych, różowych, liliowych, purpurowych czy czerwonych, ale również odmiany o niezwykle dekoracyjnych liściach – zielonych, srebrzystych, żółtawych, a niekiedy przebarwiających się jesienią. Są też wrzosy o kwiatach pełnych oraz tzw. wrzosy pączkowe, których kwiaty pozostają zamknięte i dzięki temu długo zachowują dekoracyjność. I właśnie dlatego jesienią warto spojrzeć na wrzosy nie tylko jak na „fioletowe kwiatki”, ale jak na pełnoprawnych bohaterów kompozycji ogrodowej. Słońce, kwaśna ziemia i… żadnej stojącej wody Wrzosy nie są szczególnie wymagające, ale mają kilka warunków, których lepiej nie ignorować. Najlepiej czują się na stanowisku jasnym i słonecznym, najlepiej osłoniętym od silnych wiatrów. Odpowiednia gleba. Wrzosy są roślinami kwasolubnymi. Lubią podłoże przepuszczalne, lekkie i próchniczne, o kwaśnym odczynie. PZD wskazuje dla nich pH w granicach około 3,5–5,5. Woda, ale z umiarem. To bardzo ważne. Wrzos nie lubi ani przesuszenia, ani „mokrych nóg”. Jego system korzeniowy jest płytki, dlatego nie należy dopuszczać do całkowitego przesuszenia podłoża, ale jednocześnie trzeba zapewnić odpływ nadmiaru wody. Zastój wody w obrębie korzeni może być dla rośliny znacznie groźniejszy niż krótkotrwały chłód.

Jeśli ktoś dopiero planuje stworzenie wrzosowej rabaty, jesień jest bardzo dobrym momentem na działanie. Wrzosy można sadzić od połowy września do połowy października, a dodatkową zaletą jesiennego terminu jest to, że rośliny są wtedy w pełni swojej dekoracyjności. Łatwiej więc ocenić ich kolor, pokrój i zestawić ze sobą poszczególne odmiany. Ciekawie wyglądają na przykład zestawienia:
- białych i purpurowych wrzosów,
- odmian zielonolistnych z tymi o srebrzystym ulistnieniu,
- roślin niskich z wyższymi,
- wrzosów o kwiatach pojedynczych z odmianami pełnymi lub pączkowymi.
Wrzosy najlepiej sadzić w grupach zaleca się rozstaw około 20–30 cm, zależnie od siły wzrostu odmiany. Wrzosowisko nie musi oznaczać ogromnej rabaty Możemy stworzyć niewielką rabatę przy ścieżce, altanie albo w słonecznym zakątku działki. Warto tylko zachować zasadę: lepiej posadzić kilka lub kilkanaście wrzosów razem niż pojedynczą roślinę zagubioną pomiędzy innymi gatunkami. Do takiej kompozycji można dobrać inne rośliny lubiące podobne warunki – np. wrzośce, karłowe iglaki, azalie czy różaneczniki. Dzięki temu rabata będzie interesująca nie tylko podczas kwitnienia wrzosów. A jeśli mamy na działce niewielkie wzniesienie lub skarpę, warto to wykorzystać. Wrzosy szczególnie dobrze prezentują się na lekko wyniesionych, słonecznych stanowiskach, gdzie nadmiar wody może swobodnie odpływać. Jesień potrafi być zdradliwa. Chłodne powietrze i częste opady sprawiają, że wydaje nam się, że rośliny mają wystarczająco dużo wody. Tymczasem dłuższy okres bez deszczu może przesuszyć płytką warstwę gleby, w której znajdują się korzenie wrzosów.
Kora sosnowa to prosty sposób na spokojniejszą zimę. Jednym z najlepszych sprzymierzeńców wrzosów jest ściółka. Kilka centymetrów kory sosnowej pomoże ograniczyć parowanie wody, rozwój chwastów i wahania temperatury w strefie korzeniowej. Ściółkowanie jest szczególnie przydatne jesienią, kiedy przygotowujemy rośliny do zimy. Trzeba jednak pamiętać, że ściółka nie powinna tworzyć bardzo grubej, mokrej warstwy bezpośrednio przy podstawie rośliny. W ogrodnictwie, podobnie jak w wielu innych dziedzinach życia, sprawdza się zasada: więcej nie zawsze znaczy lepiej. Wrzosy przycinamy przede wszystkim wiosną, najczęściej w marcu lub kwietniu, przed rozpoczęciem intensywnej wegetacji. Usuwa się wtedy zeszłoroczne kwiatostany i skraca pędy, co pomaga roślinom się zagęścić i sprzyja obfitemu kwitnieniu. Wrzosy są roślinami stosunkowo odpornymi, jednak szczególnie niebezpieczna może być mroźna, bezśnieżna zima. Dlatego młode rośliny oraz egzemplarze rosnące w miejscach bardziej narażonych na zimno warto zabezpieczyć. I jeszcze jedna ważna rzecz: nie spieszmy się z okrywaniem. Wrzosy nie potrzebują zimowego zabezpieczenia przy pierwszym jesiennym chłodzie. Lepiej poczekać do czasu, gdy nadejdą rzeczywiste mrozy i ustabilizuje się zimowa pogoda.
Jesienny dekalog działkowca – wrzosy Jeśli chcemy, aby nasze wrzosy dobrze rozpoczęły kolejny sezon, jesienią warto zapamiętać kilka prostych zasad:
- Znajdźmy im słońce.
Wrzosy najlepiej rosną na stanowiskach słonecznych. - Zadbajmy o kwaśne podłoże.
To jeden z podstawowych warunków ich zdrowego wzrostu. - Nie sadźmy ich w mokrym dołku.
Woda powinna swobodnie odpływać. - Sprawdzajmy wilgotność gleby.
Jesień nie zawsze oznacza wystarczającą ilość wody. - Ściółkujmy.
Kora sosnowa pomoże chronić podłoże przed przesychaniem i wahaniami temperatury. - Nie nawoźmy na siłę.
Podstawowe nawożenie wrzosów wykonuje się wiosną; PZD zaleca ostrożność z nawozami szybko działającymi. - Nie przycinajmy wrzosów jesienią.
Na cięcie przyjdzie czas wiosną. - Obserwujmy pogodę.
Przed nadejściem silnych, bezśnieżnych mrozów warto pomyśleć o lekkim zabezpieczeniu. - Nie mylmy wrzosów z wrzoścami.
To dwie różne grupy roślin o innych terminach kwitnienia. - Cieszmy się jesienią.
Bo wrzosy przypominają nam, że działka nie kończy swojego sezonu wraz z ostatnim pomidorem.
Bo działka nie jest piękna tylko wtedy, gdy wszystko kwitnie. Czasem najpiękniejsza jest właśnie wtedy, gdy ogród zaczyna zasypiać – a wrzosy jeszcze przez chwilę nie pozwalają mu zgasnąć.
Opracowanie i zdjęcia – Aneta Korczak-Capała





