Pomidory z własnych nasion
Wyhodowanie roślin z nasion zebranych z własnych upraw przynosi niesamowitą satysfakcję, a wśród ogrodników – pasjonatów uznawane jest wręcz za najwyższy poziom opanowania sztuki ogrodniczej. W przypadku pomidorów samodzielne pozyskiwanie nasion wymaga może nieco większego wysiłku i precyzji, pozwala za to zachować cechy ulubionych odmian. Przede wszystkim jednak należy pamiętać o tym, że na podobny plon z pozyskanych nasion możemy liczyć tylko wtedy, gdy uprawialiśmy pomidory odmian tradycyjnych (w ostatnich latach bowiem na rynku pojawia się coraz więcej odmian hybrydowych, z oznaczeniem F1).
Nasiona pierwszego pokolenia mieszańców mają szereg zalet: cechują się wyższą zdolnością kiełkowania od tradycyjnych roślin oraz lepszym wigorem, rośliny z nasion F1 zazwyczaj mają też bardziej dorodne owoce i skutkują ogólnie większym plonem. Takie rośliny lepiej tolerują niekorzystne czynniki zewnętrzne i są odporniejsze na choroby, przez co są łatwiejsze w uprawie. Heterozja występuje niestety jednak tylko w pierwszym pokoleniu mieszańców, dlatego jeśli z nasion F1 udały nam się nawet wyjątkowo zdrowe rośliny oraz duże, pięknie wybarwione i smaczne owoce, nie ma sensu pozyskiwać z nich kolejnych nasion, gdyż potomstwo, które z takich nasion wyrośnie, nie odziedziczy tych dobrych cech rośliny macierzystej. Nowe pokolenie w takim przypadku będzie zbliżone do typowych odmian ze skrzyżowania których powstało (powtórzy cechy jednego lub drugiego „rodzica”, a nie cechy mieszańca F1). Ponadto skrzyżowane rośliny F1 degenerują się w ciągu kilku lat.
Jak pozyskać nasiona z pomidora?
Należy wybrać najbardziej dorodne owoce, które rosną na mocnych, zdrowych krzewach. Na takim krzaku nie powinno być żadnych oznak chorób: białych i brązowych plam na łodygach, nalotów, nekroz, wysuszonych i pozwijanych liści. Owoce, które wyrosły na niższych gałęziach i są jednakowej wielkości, z reguły najlepiej nadają się do pozyskiwania nasion. Należy jak najdłużej pozostawić je na gałęzi, aby były w pełni dojrzałe, ale powinny być jędrne i twarde – nie można dopuścić do ich przejrzenia. Sposoby pozyskiwania nasion są różne. Najczęściej trzeba pokroić pomidora na cienkie plasterki w taki sposób, by dotrzeć do wszystkich komór nasiennych (w zależności od odmiany), lub po prostu przeciąć owoc i wycisnąć z niego całą zawartość miąższu. W oddzieleniu nasion od miąższu pomoże nam fermentacja: miąższ z nasionami umieszczamy w zamkniętym słoiku z wodą na czas około tygodnia, a słoikiem wstrząsamy od czasu do czasu. Niektórzy ogrodnicy nie dodają do miąższu wody, gdyż może to zainicjować proces kiełkowania. Fermentacja miąższu jest o tyle istotna, że w jej procesie nasionka szybko tracą swoją naturalną otoczkę o żelowej konsystencji, która zapobiega ich kiełkowaniu jeszcze w owocach na krzaku. Zazwyczaj po ok. 5 – 7 dniach fermentacji miąższu zdrowe nasiona opadają na dno słoika i są gotowe do wyjęcia i wysuszenia.
Te natomiast, które nie opadły i pływają na powierzchni, nie nadają się do wysiewu. Przed rozłożeniem nasion do suszenia warto sprawdzić jeszcze, czy są dokładnie oczyszczone, można np. w tym celu dokładnie przepłukać je pod strumieniem bieżącej wody, na sitku. Pozyskane nasiona dobrze jest też od razu zdezynfekować. W tym celu najbardziej odpowiedni jest np. delikatny, jasnoróżowy roztwór nadmanganianu potasu, ale wystarczy też zwykły roztwór szarego mydła. Nasionka zanurza się w nim na ok. pół godziny, po czym jeszcze raz trzeba je wypłukać i następnie rozłożyć do suszenia. Sposoby suszenia nasion też są różne, najprościej rozkłada się je w pojedynczej warstwie na papierze, serwetce lub po prostu na płaskiej powierzchni, w zacienionym, przewiewnym miejscu. Cyrkulacja powietrza podczas procesu suszenia jest ważna, gdyż zapobiega rozwojowi pleśni. Ciekawym sposobem jest umieszczenie zdezynfekowanych i umytych nasion np. na rolce papieru, aby przyschły na odpowiednim poziomie. Wysiewa się je potem razem z rozwiniętym papierem, który w ziemi ulega rozkładowi.
Właściwe przechowywanie nasion pomidorów jest kluczowe dla ich zdolności do kiełkowania. Pozyskanych i przygotowanych nasion nie należy przechowywać zbyt długo, gdyż z roku na rok ich kondycja spada. Zazwyczaj zebrane nasiona pomidorów przechowuje się do 3 lat. Nasiona powinny być przechowywane w szczelnym pojemniku, aby uniknąć dostępu wilgoci i powietrza. Dobrym wyborem są szklane słoiki lub papierowe koperty. Pojemniki z nasionami warto podpisać i umieścić je w ciemnym miejscu, gdyż światło słoneczne może obniżać jakość nasion i przyspieszyć proces ich starzenia. Odpowiednie warunki przechowywania to również niska temperatura, optymalnie od 5 do 15°C (nasionka można trzymać w lodówce). Tak przechowane nasiona można wysiewać do doniczek lub multipalet na rozsadę już pod koniec lutego.
Instruktor ds. Ogrodnictwa
Paweł LICHWAŁA
