Piwonie – królowe czerwcowych ogrodów.

Piwonie (paeonie) od wieków zachwycają swoimi bujnymi kwiatami i urzekającym zapachem. To jedne z najpiękniejszych i najbardziej długowiecznych bylin, jakie możemy podziwiać w naszych ogrodach. Potrafią rosnąć w jednym miejscu nawet przez kilkadziesiąt lat, co roku ciesząc oko niesamowitym spektaklem. Piwonia to jedyny rodzaj należący do rodziny piwoniowatych, obejmującej ponad 30 gatunków. Większość znanych nam odmian piwonii wywodzi się z Azji Wschodniej (głównie z Chin i Japonii), choć niektóre gatunki dziko rosną także w Ameryce Północnej i w Europie Południowej.  W Chinach piwonia jest symbolem bogactwa, dobrobytu i honoru, a przez wieki uprawiana była wyłącznie w ogrodach cesarskich. Do Europy trafiła na przełomie XVIII i XIX wieku, od razu podbijając serca ogrodników.

Piwonie są dość kapryśne w uprawie, jeśli nie zapewnimy im odpowiednich warunków, mogą „obrazić się” i przestać kwitnąć. Najlepiej czują się w nasłonecznionym, osłoniętym od wiatru stanowisku, odwdzięczając się bujnymi kwiatami. Tolerują lekki cień, jednak w pełnym zacienieniu kwitną słabo. Wymagają żyznej, próchniczej i co ważne przepuszczalnej gleby, w zastoiskach wody czy nawet w zbyt obfitej wilgoci szybko dochodzi do gnicia i rotacji korzeni. Gleba powinna mieć odczyn obojętny lub lekko kwaśny, ewentualnie lekko zasadowy. Piwonie szybko i dość głęboko ukorzeniają się, trzeba jednak pamiętać, aby odmiany bylinowe sadzić bardzo płytko, przysypując cebule tylko delikatnie 3 – 5 cm warstwą ziemi. Posadzone zbyt głęboko mogą zupełnie nie zakwitnąć. Rośliny te podlewamy rzadko, lecz obficie, unikając zraszania liści, co przyczynia się do rozwoju mączniaka i innych chorób grzybowych. Największe zapotrzebowanie na wodę piwonia ma w okresie zawiązywania pąków kwiatowych.

Jeśli chodzi o wymogi nawozowe, piwonie należą do „żarłocznych” roślin. Wiosną należy zasilić je dobrze przerobionym kompostem lub nawozami mineralnymi, jednak o niskiej zawartości azotu. Zbyt duża ilość azotu spowoduje nadmierny rozrost liści kosztem pąków kwiatowych, które do obfitego kwitnienia potrzebują bardziej fosforu i potasu. Przenawożenie azotem powoduje również kruchość i podatność na łamanie łodyg z ciężkimi pąkami kwiatowymi.

Sezon na kwitnienie piwonii to przede wszystkim przełom maja i czerwca. Kwiaty piwonii występują w wielu kolorach, od śnieżnej bieli i delikatnego różu, przez intensywne czerwienie, aż po głębokie żółte i bordowe odcienie. Pojedynczy kwiat w zależności od warunków utrzymuje się zazwyczaj ok. 2-3 tygodni, zatem dobierając odpowiednie odmiany pod względem wczesności kwitnienia możemy stworzyć na rabatach kompozycje kwiatowe, których widokiem będziemy cieszyć się nawet do końca czerwca.

Piwonie prócz wczesności kwitnienia dzielimy na trzy główne grupy: bylinowe (zielne, zamierające na zimę), drzewiaste (o drewniejących pędach, zrzucające liście na zimę) oraz ich hybrydy, tzw. piwonie Itoh. Ze względu na swą odporność piwonie Itoh bardzo polecane są do uprawy w naszym zachodniopomorskim regionie, np. odmiana „Bartzella”. Polecane odmiany bylinowe to przede wszystkim ceniona „Sarah Bernhardt” o ogromnych, różowych i intensywnie pachnących kwiatach, czy „Festiva Maxima” – stara niezawodna odmiana o pełnych, białych kwiatach z kremowymi akcentami w środku. Z piwonii wczesnych na działkach najczęściej można spotkać odmiany piwonii o czerwonych i bordowych barwach, np. „Red Charm” czy „Rubra Plena”.

Pod względem budowy kwiatów piwonie możemy podzielić na 5 grup. Pierwsza grupa obejmuje odmiany bez podwójnych kwiatów z nie więcej niż 10 płatkami. Są ułożone w jednym lub dwóch rzędach, a pośrodku znajdują się słupki otoczone pręcikami. Charakterystyczną cechą tej grupy są proste i mocne łodygi.

Kolejna grupa to piwonie anemonowe. Zwykle w zarodku jest 5 płatków, ale może być ich więcej, znajdują się w 2 lub 3 rzędach. Pręciki takich kwiatów są modyfikowane, całkowicie wypełniają środek pąka.

Piwonie japońskie są odmianą przejściową od prostego kwiatu do podwójnego kwiatu. Zmodyfikowane pręciki mają kształt płatków, w niektórych przypadkach są wygięte w dół, tworząc w ten sposób poduszkę. Odcień pręcików kontrastuje z płatkami lub taki sam (różowy, żółty, czerwony).

Odmiany półpełne charakteryzują się pięcioma lub więcej płatkami. Ich pręciki są zmodyfikowane, normalnie rozwinięte i mają kształt płatków. Ułożone w pierścień, naprzemiennie ze sobą. Cechą charakterystyczną wszystkich odmian z tej grupy jest długotrwały świeży wygląd po ścięciu.

Kwiaty z grupy frotte mają więcej niż 5 płatków, są dość szerokie. W większości odmian podwójnych pręciki są przekształcane w płatki, jednak istnieją odmiany z normalnie rozwiniętymi słupkami i pręcikami, ukrytymi płatkami.

Piwonie najlepiej rozmnażać w okresie od późnego lata do wczesnej jesieni. Stres wiosenny przy przesadzaniu może zahamować kwitnienie w następnym roku. Odmiany bylinowe najprościej rozmnażać przez podział karp, a odmiany drzewiaste przez odrosty korzeniowe. Przekwitłe kwiatostany usuwamy nisko aż przy nasadzie, liście natomiast warto zostawić aż do końca sezonu, dzięki temu korzenie będą mogły zgromadzić substancje odżywcze przed zimą.

Opracowanie i zdjęcia: Paweł Lichwała